موفقيت پژوهشگر ايراني در بكارگيري عصاره گياهان دارويي و فراوردههاي ميكربي در كنترل عوامل بيماريزا ريشهاي در گياهان ميتواند مصرف بيرويه سموم شيميايي رايج را كاهش دهد.
اين طرح با عنوان "كاربرد فراوردههاي گياهي و اكتينوميستي در كنترل بيولوژيكي پاتوژنهاي گياهي" متعلق به دكتر غلامحسين شهيدي بنجار رتبه سوم را در بخش پژوهشهاي بنيادي بيستمين جشنواره بينالمللي خوارزمي كسب كرد.
اين جشنواره ۱۷بهمن ماه امسال در محل ساختمان اجلاس سران برگزار شد.
دكتر شهيدي كه دانش آموخته رشته بيماري شناسي گياهي از دانشگاه كاليفرنيا است ميگويد كاربرد روزافزون سموم كشاورزي در كنترل آفات و بيماريهاي گياهي عوارض سوء گسترده زيست محيطي به دنبال دارد.
عمدهترين معضلات ناشي از مصرف سموم كشاورزي در ايران شامل برجاي ماندن بقاياي سموم در محصولات كشاورزي و فراوردههاي آنها، فروش محصول قبل از اتمام دوره كارنس در ميوه و سبزيجات به ويژه محصولات گلخانهاي است، آلودگي منابع طبيعي همچون هوا، آب و خاك ، پخش ناخواسته سموم و ايجاد آلودگي در مناطق مسكوني، عوارض جانبي و زيست محيطي سموم تدخيني از جمله متيل برمايد بر لايه ازون، سرطان زا بودن برخي سموم و تجمع زيستي آنها دربدن موجودات زنده است.
دوره كارنس فاصله زماني بين آخرين سمپاشي تا برداشت محصول است. براي رعايت اين دوره بايد مدت زماني قبل از برداشت محصول كليه عمليات سمپاشي در مزرعه يا باغ متوقف شود.
علاوه براين از جنبه اقتصادي سالانه در كشور مبالغ زيادي صرف واردات سموم ، توزيع و سمپاشي ميشود.
اين استاد دانشگاه شهيد باهنر كرمان افزود با توجه به موارد مزبور در اين طرح سعي شده از فراوردههاي گياهي و اكتينوميستي (دستهاي از ميكربهاي خاكزي هستند كه ۸۰درصد پادزيستهاي پزشكي از آنها به دست ميآيد) به روشهاي برون تني و درون تني در كنترل بيولوژيكي پاتوژنهاي گياهي استفاده شود. زيرا شيوههاي كنترل زيستي مبتني بر استفاده از فراوردههاي طبيعي نسبت به سموم موجود به مرات بيخطرتر، حافظ محيط زيست و هسمو با اهداف كشاورزي پايدار و آلي است.
تهيه آزمايشگاهي فراوردههاي بيولوژيكي از آنتاگونيستهاي خاكزي اكتينوميست و گياهان و بررسي آنها در كنترل عوامل بيماريزا قارچي و باكتريايي ، تلاش در جايگزينسازي كنترل بيولوژيكي با روشهاي كنترل شيميايي ، كمك به سالمسازي محيط زيست با جلوگيري از آلودگي منابع طبيعي خاك و آب و كاهش ميزان انتقال سموم به انسان در فراوردههاي سم پاشي شده ، ارتقاي دانش و آگاهي عمومي در استفاده از روشهاي غيرشيميايي در كنترل بيماريها و گام نهادن در مسير كشاورزي پايدار و ارگانيك و پژوهش به منظور كاربردي نمودن فراوردههاي بيولوژيكي در مديريت بيماريهاي گياهي محورهاي اصلي مطالعات اين پژوهشگر است.
در اين طرح بيش از ۵۰۰جدايه اكتينوميست خاكزي و بيش از هزار نمونه (ريشه، ساقه، گل، برگ و دانه) از بيش از ۴۰۰گونه گياه دارويي از استانههاي كرمان، هرمزگان و سيستان بلوچستان جمع آوري و غربال شدند و نمونههاي فعال از جنبه كاربرد آنها در كنترل بيولوژيكي پاتوژنهاي باكتريايي و قارچي گياهي مورد مطالعه قرار گرفتند.
دكتر شهيدي حاصل اين طرح را نگارش ۶۲مقاله بيان كرد كه از اين تعداد ۳۲مقاله در كنفرانسهاي داخل و خارج از كشور ارايه شده ، ۱۵ مقاله در مجلات بينالمللي آي اس آي و ۱۵مقاله در مجلات بينالمللي غير آياسآي به چاپ رسيده است.
وي با بيان اينكه نتايج اين تحقيقات اوليه است و هنوز قابل استفاده در شرايط مزرعه نيست افزود اين مطالعه نيازمند تحقيقات تكميلي است كه تا ۱۰سال آينده ادامه دارد.
چنانچه اين طرح تكميل شود ميتواند جايگزين سالمي براي مواد شيميايي در مبارزه بيماريهاي گياهي شود.
وي كشور ايران را از نظر مصرف سموم شيميايي گياهان آلودهترين كشور دنيا برشمرد كه حدود ۲۰برابر متوسط اروپا و آمريكا در واحد سطح سموم كشاورزي بكار ميرود.
به گفته دكتر شهيدي حدود ۱۰درصد سموم شيميايي كشاورزي جهان در ايران مصرف ميشود. و آلودهترين خاك ، آب و سفرههاي آب زيرزميني از نظر آلودگي به كودهاي شيميايي، سموم شيميايي، و آلايندههاي نشاي از اين مواد را داريم.
وي طرح خود را در ارتباط با پاك و سالمسازي محيط زيست دانست و گفت با اجراي اين طرح از آلودگي بيشتر اين مناطق جلوگيري خواهد شد.
در حال حاضر مصرف اين مواد در بسياري از كشورهاي آسيايي به طور بيرويه مصرف ميشود. بطوري كه محققان محيط زيست ميگويند كشورهاي جهان سوم در زباله داني از آلايندههاي شيميايي در حال غرق شدن هستند كه واقعيتي تلخ است.
وي افزود نسلهاي آينده با آلايندههاي بسياري در آب ، خاك و هوا روبرو هستند.
نزولات آسماني كودهاي شيميايي را شسته و وارد سفرههاي آبهاي زيرزميني ميكند. درحالي كه اين سفرههاي آب ذخيره نسلهاي آينده هستند و پاكسازي آنها تقريبا غيرممكن است.
استفاده از عوامل غيرشيميايي در مبارزه با بيماريهاي گياهي بايد از اولويتهاي سازمانها و مراكز مسئول قرار گيرد.
دكتر شهيدي استاد تمام دانشگاه شهيد باهنر كرمان است و تاكنون بيش از ۱۳۰مقاله علمي در مجلات داخلي و خارجي و كنفرانسهاي داخل و خارج از كشور ارايه كرده است.
وي در سالهاي ۱۳۸۲و ۱۳۸۵به عنوان پژوهشگر نمونه اين دانشگاه شناخته شد و در سال ۱۳۸۳عنوان پژوهشگر نمونه كشوري و پژوهشگر برتر كشور در سال ۱۳۸۵
وي ضمن تقدير از مسئولان دانشگاه كرمان كه تمام هزينه اين طرح را تقبل كردهاند حاصل تحقيقات خود را به روان مهندس عليرضا افضلي پور بنيانگذار اين دانشگاه اهدا كرد. |
